કર્મણ્યે વાધીકારસ્તે…એક ચિત્રકથા


“कर्मण्ये वाधीकारस्ते मा फलेषु कदाचन” સંસારમાં આ શ્ર્લોક સંપૂર્ણપણે જો કોઇને લાગુ પડતો હોય તો તે છે “જગતતાત”, “ધરતિપુત્ર”, “કૃષિકાર”, “ખેડુત”.  એવું નથી કે તેમને ફળની આશા નથી ! બલ્કે, ફળ માટે જ તો તેઓ આ કૃષિકર્મ કરે છે. પરંતુ છતાં અનાયાસે જ આ શ્ર્લોકનો ભાવાર્થ તેમને સચોટપણે લાગુ પડી જાય છે. કારણ કે ખેડ થી માંડી અને પાક તૈયાર થવા સુધીનો સમગ્ર વ્યવહાર મહદાંશે કુદરતને આધિન છે. છતાં હૈયામાં હામ અને મનમાં શ્રધ્ધા રાખી તેઓ વર્ષોવર્ષ તેમનું કર્મ કરે જાય છે. વરસ ક્યારેક સારું તો ક્યારેક માઠું પણ હોય, છતાં ખેડુનો દીકરો કદી મહેનત કરવામાં પાછી પાની કરતો નથી. કદાચ ન તો તેમણે ગીતા વાંચી છે, કે ન તો તે મોટાંમોટાં શાસ્ત્રો ભણ્યો છે,  છતાં તે એક ઉત્તમ કર્મયોગી છે. ટાઢ, તડકો અને વરસાદ પણ તેમને આ કર્મયોગમાંથી ચ્યુત કરી શકતા નથી. 

હમણાં વતનમાં ગયો ત્યારે મારા કેમેરાની આંખે આ કર્મયોગના થોડા સુંદર દૃષ્યો યાદ રાખી લીધા! મારી અલ્પ સમજણ પ્રમાણે હું એ આપની શાથે માણવાની કોશિશ કરૂં છું. વધુ કશું જણાવવા જેવું લાગે તો આપ પણ સહર્ષ આમંત્રીત છો. આ ચિત્રોમાં આપને માટીની ભીની સુગંધ આવે તો મહેનત સફળ ગણાશે! બાકી જણાવજો, આપણે તો ફરી ખભે ખડિયો (અહીં કેમેરો !!) નાખી અને વધુ સારૂં કામ કરવા માટે નિકળી પડીશું 🙂 

  Farmar 02

આ ફોટોગ્રાફ પાંચ વર્ષ પહેલાંનો હોત તો દુ..ર પાછળ દેખાતો મોબાઇલ ટાવર આમાં ન હોત, કદાચ દશ વર્ષ પહેલાંનો હોત તો પાછળ દેખાતું ટ્રેક્ટર વડે ચાલિત આધુનિક મશીન પણ ન હોત, અને માનો કે આ ફોટો વિશેક વર્ષ પહેલાંનો હોત તો ખેતરનાં શેઢે દેખાતો વિજળીનો થાંભલો પણ ન હોત !

બાકી ખેડુત, જે માથું ફાડી નાખે તેવા તાપમાં (સમય બપોરે ૩:૩૦, તાપમાન- ૪૩ સે.) પણ બેઠોબેઠો ગાજર ગોડે છે, તે ત્યારે પણ એમજ કામ કરતો દેખાતો હોત. હજુ થોડી વધુ માહીતિ આપું તો આ ખેડુત શા માટે આટલા તાપમાં પણ મહેનત કરે છે ? શું ગાજર ગોડી (ખોદી) અને બજારમાં વેંચવાના છે ? નહીં ! આ ગાજર વેંચવા માટે નથી. (જો કે હોય તો પણ તે તેને માટે સ્વતંત્ર છે) અત્યારે ખેડુત એટલા માટે મહેનત કરે છે કે જેથી હમણાં રોંઢે (સાંજ પહેલાના સમયે) તેના વ્હાલા, પુત્રસમા, બળદો ભુખ્યા થશે. પાછા લાડકા રાખેલા બળદો વાસી ગાજર તો ખાશે નહીં !! આથી ગમે તેવો તાપ ભલે હોય પણ બળદો માટે તાજા તાજા ગાજર ઉપલબ્ધ કરાવવા તેને તે પોતાની ફરજ સમજે છે. (શોપિંગ અને પાર્ટીઓમાં જવાની લ્હાયમાં ખુદ પોતાના બાળકો માટે ભેગું થી રાંધી અને ફ્રિજ ભરી ભાગતી માતાઓ કંઇ ધડો  લેશે ??)Farm 01                           

           અહીં પાસેના ફોટામાં આપ પણ ઉનાળાની ગરમી અનુભવી શકશો.  જો કે આ બધા જ ફોટોગ્રાફ ખેંચતી વખતે  ફોટોગ્રાફર સાહેબ 😀 છાંયામાં જ ઉભા રહેલા છે !!!

Coconut tree 02

અને લો હવે મે‘માન આવ્યા છે તો તેની મે‘માનગતી કરીએ !

શહેરોની વાત જવા દઇએ, ત્યાં તો અનુકુળતા મુજબ વર્તવું પડતું પણ હોય, પરંતુ મોટાભાગનાં ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં પણ હવે આગતાસ્વાગતા માટે ચા એકમાત્ર ચીજ બની ગયેલી છે. જો કે ચા ના શોખીનો સામે મારો કોઇ વિરોધ નથી ! પરંતુ જ્યાં અન્ય પૌષ્ટિક કુદરતી પીણાઓ ઉપલબ્ધ છે, (અને પાછા અલ્પખર્ચમાં પતે તેમ છે !) ત્યાં પણ શા માટે ચા કે અન્ય કાર્બોનેટેડ ઠંડાપીણાઓનો આગ્રહ રખાતો હશે ? કદાચ સુધરેલા દેખાવા માટે !!!

ગ્રામ્ય જગતમાં ખાસ તો છાસ, નાળિયેરપાણી, લીંબુશરબત કે અન્ય સ્થાનીક ઉપલબ્ધ પીણાઓનો (એ ’દેશી’ નું નામ કોણે લીધું ? 🙂 ) આગ્રહ રાખવામાં આવે તો કેવું સરસ ! જો કે અહીં મારા યજમાન સમજદાર છે, લીલા નાળિયેરનું પાણી આ ગરમીમાં તો અમૃત સમાન લાગ્યું.  અને લાગે પણ કેમ નહીં ? અહીં તો ખુદ યજમાન, જાતમહેનતથી ઉછેરેલી નાળિયેરીમાંથી, જાતમહેનતે નાળિયેર ઉતારી, ફોડી અને પોતાનો રૂડો સ્નેહ ભેળવેલું પીણું પ્રેમપૂર્વક પાય છે. અમથું કહ્યું હશે કે:

’કાઠિયાવાડમાં કોક દી, તું ભુલો પડ ભગવાન |

અને થાજે મારો મે‘માન, તને સ્વર્ગ ભુલાવું શામળા’ ||

અને હવે કર્મશીલતાને કારણે ઉત્પન્ન થયેલા થોડા મીઠા ફ્ળોનો પણ આસ્વાદ માણીએ, માણસ ખોટો જ ઉદાસ થાય છે. ન તો તેને જાત પર ભરોસો છે કે ન તો કુદરતની વિવેકબુદ્ધિ પર. બાકી કરેલું કદી નિષ્ફળ જતું નથી. હા, ક્યારેક આપણને સમજાતું નથી ! ક્યાંક એવા અર્થનું વાંચેલું કે ’કોઇને ઓછું કદી મળતું જ નથી, ફક્ત આપણી અપેક્ષાઓ જ વધુ હોય છે.’

Nature 22 Gadab flower Gundi fruit Carrot seed plant 02

તો મિત્રો અહીં મારા પ્રવાસની ફક્ત થોડી ઝલક આપવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. આમ તો  ક્યાંક ફરી આવ્યા પછી, ઘરે કોઇ મહેમાન મળવા માટે આવે તેને, હરખપદુડા થઇ અને, આપણા ફોટાઓનું આલ્બમ બતાવવાનો કેવો અદમ્ય ઉત્સાહ આપણને હોય છે ! બસ એવોજ આ ઉત્સાહ છે !! આપ ખોટાખોટા વખાણ પણ કરશો તો બીજું આલ્બમ બતાવવા માટે તૈયાર જ છે. 😀 !  બાકી આપને વધુ રસ પડે તો મારા ’ફ્લિકર’ ફોટો આલ્બમ પર સાદર આમંત્રીત છો. આભાર.

(આ લેખ તા:૧/૪/૨૦૧૦ નાં “મહેર એકતા”  પાક્ષિકમાં પ્રસિદ્ધ થયો)
Advertisements

10 responses to “કર્મણ્યે વાધીકારસ્તે…એક ચિત્રકથા

  1. શ્રી અશોકભાઈ,
    પાછા કેતા હતા મને તમારા જેવું લખતા નથી આવડતું.આ શું છે?મેં પણ ગાજર ની ખેતી કરેલી છે.એક હાથ જેટલા લાંબા,કોઈ માની પણ ના શકે.બીજ પણ હું જાતે જ ઉછેરતો.બજાર માંથી બિયારણ લાવીએ તો છેતરાઈ જવાતું.ગાજર અંગુઠા જેવડા જ થતા.પછી જે ગાજર એકદમ સરસ પુષ્ટ અને લાંબા હોય તે જુદા રાખી,એની ઉપર જે લીલા પાન ની ફૂટ થાય તે બાજુ ના ભાગ બે ઇંચ જેટલો કાપી ફરી થી જમીન માં વાવી દેતા.એના પર નવેસર થી લીલી કુંપળો ફૂટે ને પછી મોટું થતા સરસ મજાના સફેદ ફૂલો નો ગુચ્છો ઉગે.સુકાય એટલે જીરા જેવું હલકું બિયારણ થાય.મજાની ફોટોગ્રાફી પણ કરી છે.મને પણ ફોટોગ્રાફીનો ખુબ શોખ.હાલ મારી પાસે સોની નો ડીજીટલ એસ.એલ.આર પ્રોફેશનલ ૧૪.૩ મેગા પીક્સ નો કેમેરો છે.મારે આપણે ઓરકુટ મિત્ર બનાવવા પડશે.જેથી મારી ફોટોગ્રાફી જોઈ શકો.

    Like

    • શ્રી ભુપેન્દ્રસિંહજી, આભાર. આ તો આપના જેવા મિત્રોને વાંચીવાંચીને થોડું લખતા શીખ્યો !!!
      બજારના બિયારણમાં છેતરપીંડી તો બહુ જ થાય છે, આથી અમારે ત્યાં પણ બિયારણ તૈયાર કરવામાં આવે છે. જો કે દુ:ખ શાથે મારે સ્વિકારવું પડે છે કે ખેડુત પરિવારનો હોવા છતાં મને ખેતીનું બહુ કોઇ જ્ઞાન નથી ! જમીન વગેરે છે, અને આગળ પર ખેતીકામ કરવાની જોરદાર મહેચ્છા પણ છે. જોઇએ આગળ શું થાય છે !! આપના ચિત્રો જોવા માટેની અદમ્ય ઇચ્છાથી આપને ઓરકુટ પર સંદેશો મોક્લ્યો છે. સ્વિકારશો. જો કે મને ઓરકુટનો ઉપયોગ બહુ આવડતો નથી પરંતુ શીખી જશું ! આભાર.

      Like

  2. વતનની ધરતીના રંગો, મહેક અને ધબક લખાણ અને ફોટાઓમાં અનુભવી શકાય છે. નાનો પણ ચિંતનપ્રદ અહેવાલ.

    Like

  3. વાહ વાહ ….. અશોક્મુની શબ્દો નથી મળતા તારીફ કરવા માટે
    દશે દિશાઓ સ્વયમ્ આસપાસ ચાલે છે,
    શરૂ થયો નથી તો પણ પ્રવાસ ચાલે છે.

    કશેય પહોંચવાનો કયાં પ્રયાસ ચાલે છે?
    અહીં ગતિ જ છે વૈભવ વિલાસ ચાલે છે.

    કોઈનું આવવું, નહીં આવવું, જવું, ન જવું.
    અમસ્તો આંખમાં ઉઘાડ- વાસ ચાલે છે.

    દશે દિશામાં સતત એકસામટી જ સફર!
    અને હું એ ય ન જાણું… કે શ્વાસ ચાલે છે.

    અટકવું એ ય ગતિનું જ કોઈ રૂપ હશે!
    હું સા…વ સ્થિર છું, મારામાં રાસ ચાલે છે.

    – જવાહર બક્ષી

    Like

  4. વૃક્ષ ઝંઝાવાત નહીં ઝીલી શકે
    તરણું ઊખડી જાય તો કે’જે મને
    જિંદગી તારાથી હું થાક્યો નથી
    તું જો થાકી જાય તો કે’જે મને

    – ખલીલ ધનતેજવી

    Like

    • “જિંદગી તારાથી હું થાક્યો નથી
      તું જો થાકી જાય તો કે’જે મને”

      વાહ !! શકિલભાઇ. આપણા શેરો (ગીરના ’શેરો’ પણ ભાઇ !!) શાયરીના દિવસો ફરી યાદ આવ્યા !!
      આભાર.

      Like

  5. Shree Ashokbhai,
    If you grant your permission I would like to put this article on my blog
    “girishdesai.wordpress.com” This is the most pragmatic and realistic explanation of

    “कर्मण्ये वाधीकारस्ते मा फलेषु कदाचन”

    Like

    • Shree girishbhai, It`s my pleasure ! Permission granted !
      Thankyou.
      આજના ’કોપી-પેસ્ટ’ના જમાનામાં !! શ્રી ગીરીશભાઇએ મંજૂરી મેળવવાનો આગ્રહ રાખ્યો તે પ્રશંસનીય છે. આ માટે તેમનો આભાર.

      Like

  6. ==

    બપોરના ૩:૩૦ વાગે તાપમાન ૪૩ સેન્ટીગ્રેડ હોય. કચ્છમાં શીયાળ અને સુવરો (જગલી ભુંડ)થી ખેતરનો સીમાડો સાચવવો હોય તો ઠંડીની સીઝનમાં સવારના ૩:૩૦ વાગે ટેમ્પરેચર ચાર ડીગ્રી હોય. અ હા હા, ચાર ડીગ્રીમાં બધું ઠંડીથી ભીંજાઈ ગયું હોય.

    વીજળીનો થાંભલો, ટ્રેકટર અને મોબાઈલ ટાવર ખેડુત માટે છે. બળદના ગાજરનો જ્યુસ મુંબઈના રસ્તા કે પાર્ટીઓમાં જોઈ શું નવાઈ લાગે છે.

    જય હોજો આ ગાજરનો અને ગાજરના જ્યુશનો જે આજકાલ, રાજકરણીઓ લાકડીએ ટીંગાડી ગધેડાને દોડાવે છે.

    Like

  7. પિંગબેક: ચિત્રકથા – સાતમ આઠમ | વાંચનયાત્રા

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s